İlk akorlar

Şipr, fujer ve amber iskeletleri: birkaç malzemeden bütünlüklü bir koku

Fisfis Akademi · 16 dakikalık okuma ·

İlk akorlar

Bu derste öğreneceklerin

  • Akorun ne olduğunu ve neden tek tek notalardan farklı davrandığını açıklamak
  • Klasik şipr, fujer ve amber akorlarının yapı taşlarını tanımak
  • Basit bir akoru küçük ölçekte tartıp koku kâğıdında değerlendirmek
  • Meşe yosunu, bergamot ve kumarin gibi sınırlı malzemelerde IFRA’yı hesaba katmak

Bir akor, birkaç malzemenin birleşerek tek başına hiçbirine benzemeyen yeni bir izlenim oluşturmasıdır. Müzikteki gibi: do, mi ve sol ayrı ayrı çalınınca üç nota, birlikte çalınınca tek bir renk olur. Parfümörlerin çoğu formül yazarken tek tek malzemeleri değil, bu küçük yapı taşlarını düşünür.

Üç dört şişe, bir koku kâğıdı: akor, parçaların toplamından fazlasıdır.
Üç dört şişe, bir koku kâğıdı: akor, parçaların toplamından fazlasıdır.

Üç klasik aile, üç iskelet

Şipr (chypre)

  • Parlak narenciye açılış: bergamot
  • Çiçekli kalp: gül, yasemin
  • Yosunlu, odunsu dip: meşe yosunu, paçuli, labdanum
  • Kontrast üzerine kurulu, “kuru” ve zarif

Fujer (fougère)

  • Aromatik açılış: lavanta, bergamot
  • Hafif çiçeksi destek: geranyum
  • Tatlı, samanımsı dip: kumarin (tonka), meşe yosunu
  • “Eğreltiotu” fantezisi; klasik erkek parfümlerinin temeli

Amber (oryantal)

  • Sıcak reçineler: labdanum, benzoin
  • Tatlılık: vanilin, vanilya
  • Derinlik: paçuli, tonka
  • Yumuşak, sarıcı ve kalıcı

Akorların yapı taşları

  • Bergamot: Çay ve narenciye arası, ışıltılı bir açılış.
  • Gül: Dolgun, hafif baharatlı ve tozlu bir çiçek.
  • Paçuli: Toprak, kakao ve nemli orman zemini.
  • Meşe yosunu: Mürekkepli, yosunlu, deniz kıyısı kayası gibi.
  • Lavanta: Temiz, otsu, hafif kafurlu bir ferahlık.
  • Kumarin: Kuru saman ve badem; tatlı ama gurme değil.
  • Labdanum: Sıcak, reçineli, deri ve amber tonları.
  • Benzoin: Vanilyamsı, balsamik, hafif tatlı bir reçine.

Örnek 1: Şipr iskeleti (100 parça)

  • Bergamot (bergapten içermeyen, FCF) – 35
  • Gül (gül yağı ya da hazır bir gül bazı) – 20
  • Hedione (yasemin hissi veren şeffaf bir molekül) – 10
  • Paçuli – 15
  • Labdanum (%50 dilüsyon) – 8
  • Meşe yosunu ikamesi (ör. Evernyl %10) ya da düşük atranollü meşe yosunu – 10
  • Misk (ör. bir makrosiklik misk) – 2

Örnek 2: Fujer iskeleti (100 parça)

  • Lavanta – 35
  • Bergamot (FCF) – 20
  • Geranyum – 10
  • Kumarin (önceden çözülmüş, saf miktar) – 8
  • Meşe yosunu ikamesi (%10) – 8
  • Vetiver – 12
  • Misk – 7

Örnek 3: Amber iskeleti (100 parça)

  • Labdanum (resinoid ya da absolü, dilüsyonda) – 35
  • Benzoin (resinoid) – 30
  • Vanilin (%10 dilüsyon) – 12
  • Paçuli – 8
  • Tonka / kumarin – 5
  • Bergamot (FCF) – 10

Bir akoru tartmak ve okumak

  1. Küçük başla Akorları 2–5 g gibi küçük ölçeklerde tart. 100 parçalık bir formül 5 g’da her parça için 0,05 g eder; 0,01 g terazi için rahat bir aralıktır.
  2. Önce iskelet, sonra süs Önce iki ana malzemeyi (ör. bergamot ve paçuli) farklı oranlarda dene. Dengeyi bulunca üçüncüyü ekle. Tek seferde yedi malzemeyle başlamak hatanın kaynağını gizler.
  3. Konsantreyi seyrelt Akor konsantresini %10–20 oranında alkolde seyrelt; saf konsantre kâğıtta bile her şeyi bastırır.
  4. Zaman içinde kokla Koku kâğıdına daldır, adını yaz; hemen, 15 dakika sonra, 1 saat sonra ve ertesi gün kokla. Akorun nasıl değiştiğini not et.
  5. Tek değişkenle düzelt Her yeni denemede yalnızca bir malzemenin oranını değiştir ve denemelere numara ver (A1, A2, A3…). Böylece hangi değişikliğin ne yaptığını öğrenirsin.

Akorları ünlü parfümlerde dinle

  • Mitsouko Eau de Parfum: Klasik şipr: bergamot ve yosunlu dip arasında şeftalimsi bir yumuşaklık. Açılış ile kuruma arasındaki kontrasta odaklan.
  • Aromatics Elixir: Yoğun, otsu ve paçulili bir şipr. Yosunlu-reçineli dibin ne kadar kalıcı olduğunu gözlemle.
  • Jicky: Lavanta, kumarin ve vanilya: fujer ile amberin kesiştiği tarihî bir köprü.
  • Drakkar Noir: 1980’lerin fujeri: lavanta ve aromatik otlar, altında yosunlu ve odunsu bir dip.
  • Ambre Sultan: Labdanum ağırlıklı, reçineli ve otsu bir amber. Amber akorunun “tatlı olmayan” yüzünü dinle.
  • Shalimar Eau de Parfum: Vanilya ve reçineli amber dip, parlak bir bergamot açılışla. Tatlılığın narenciyeyle nasıl dengelendiğine bak.
Akor
Birlikte yeni ve bütünlüklü bir koku izlenimi veren malzeme grubu.
Şipr
Bergamot, çiçekler ve meşe yosunu-paçuli dibi üzerine kurulu koku ailesi; adını 1917 tarihli Coty Chypre’den alır.
Fujer
Lavanta, kumarin ve meşe yosunu üzerine kurulu aromatik aile; adını 1882 tarihli Fougère Royale’den alır.
FCF bergamot
Fototoksik furokumarinleri (bergapten) giderilmiş bergamot yağı.
Atranol
Meşe yosununda doğal olarak bulunan, güçlü alerjen olduğu için kozmetikte yasaklanan bileşen.
Evernyl
Meşe yosununun karakteristik kokusunu veren, yaygın kullanılan sentetik bir ikame molekül (metil atrarat).

Akılda kalsın

  • Akor, birkaç malzemenin birleşerek tek bir yeni izlenim oluşturmasıdır.
  • Şipr: bergamot + çiçek + yosun/paçuli; fujer: lavanta + kumarin + yosun; amber: labdanum + benzoin + vanilin.
  • Verilen oranlar öğretici başlangıçlardır; asıl öğretmen, tek değişkenli ve numaralı denemelerdir.
  • Meşe yosununda düşük atranollü ürün ya da ikame, bergamotta FCF kullan; kumarin gibi sınırlı maddeleri bitmiş üründe hesapla.
  • Akorları zaman içinde kokla: açılış, kalp ve dip farklı hikâyeler anlatır.

Kaynaklar

  • Calkin, R. R. & Jellinek, J. S. (1994). Perfumery: Practice and Principles. Wiley.
  • Curtis, T. & Williams, D. G. (2001). Introduction to Perfumery (2. baskı). Micelle Press.
  • Aftel, M. (2001). Essence and Alchemy: A Book of Perfume. North Point Press.
  • Arctander, S. (1960). Perfume and Flavor Materials of Natural Origin. Elizabeth, NJ: yazarın yayını.
  • Avrupa Komisyonu. Komisyon Yönetmeliği (AB) 2017/1410: atranol, kloroatranol ve HICC’nin kozmetikte yasaklanması.
  • IFRA (International Fragrance Association). IFRA Standards: meşe yosunu, ağaç yosunu, kumarin ve fototoksik narenciye yağları.