Koku piramidi ve uçuculuk
Bir parfüm zamanla neden değişir?
Fisfis Akademi · 12 dakikalık okuma ·
Bu derste öğreneceklerin
- Uçuculuğun bir parfümün zaman içindeki değişimini nasıl belirlediğini açıklayabileceksin.
- Üst, kalp ve dip notaları örnek hammaddelerle tanıyabileceksin.
- Koku piramidinin bir model olduğunu ve sınırlarını tartışabileceksin.
Bir parfümü sıktığın an kokladığın şeyle üç saat sonra kokladığın şey aynı değildir. Bunun nedeni, formüldeki maddelerin farklı hızlarda buharlaşmasıdır. Bu hıza uçuculuk denir ve parfümün zaman içindeki hikâyesini belirler.
Üç katman
- Üst notalar (açılış): En uçucu maddeler. Parfümün ilk izlenimidir ve genellikle ilk 15–30 dakikada belirgin şekilde azalır. Narenciye, hafif aromatik otlar ve bazı taze baharatlar bu gruptadır.
- Kalp (orta) notalar: Açılış yatıştıktan sonra öne çıkar ve birkaç saat boyunca kokunun karakterini taşır. Çiçekler, meyveler ve birçok baharat burada yer alır.
- Dip notalar (kuruma): En yavaş buharlaşan maddeler. Saatlerce, bazen ertesi güne kadar ciltte kalır. Odunlar, reçineler, amber, vanilya ve misk tipik dip notalardır.
Her katmandan örnekler
- Bergamot: Üst: parlak, hafif çiçeksi narenciye.
- Pembe biber: Üst: köpüren, reçineli baharat.
- Gül: Kalp: dolgun, balımsı çiçek.
- Yasemin: Kalp: narkotik, hafif hayvani beyaz çiçek.
- Sandal ağacı: Dip: kremamsı, sütlü odun.
- Vanilya: Dip: tatlı, sıcak, balsamik.
Piramit bir modeldir, kural değil
Gerçekte formüldeki tüm maddeler ilk andan itibaren birlikte buharlaşır; zamanla değişen şey onların oranıdır. Uçuculuğu belirleyen başlıca etkenler molekülün büyüklüğü ve diğer maddelerle etkileşimidir: genel olarak daha küçük ve hafif moleküller daha hızlı uçar. Bazı modern parfümler bilerek “lineer” tasarlanır, yani baştan sona benzer kokar.
Gelişimi izlenecek parfümler
- Light Blue Dolce&Gabbana: Narenciye açılış ilk yarım saatte belirgin biçimde yumuşar; üst notaların ömrünü gözlemek için iyi bir örnek.
- Shalimar Eau de Parfum: Bergamot açılıştan vanilyalı, balsamik bir tabana uzanan klasik bir yolculuk.
- Molecule 01: Tek bir sentetik molekül (Iso E Super) üzerine kurulu "lineer" bir parfüm: piramidin istisnası.
Akılda kalsın
- Uçuculuk, bir maddenin buharlaşma hızıdır; parfümün zaman içindeki hikâyesini yazar.
- Üst notalar dakikalar, kalp notaları saatler, dip notalar saatler ile günler arası etkilidir.
- Bütün maddeler aynı anda buharlaşır; değişen, hangisinin baskın olduğudur.
- Bir parfüme karar vermeden önce kuruma aşamasını bekle.
Kaynaklar
- Robert R. Calkin & J. Stephan Jellinek, Perfumery: Practice and Principles, Wiley, 1994.
- Charles S. Sell (ed.), The Chemistry of Fragrances, Royal Society of Chemistry, 2. baskı, 2006.
- Jean-Claude Ellena, Perfume: The Alchemy of Scent, Arcade, 2011.