Bir parfümü analiz etmek

Zaman içinde yapılandırılmış bir koklama protokolü

Fisfis Akademi · 13 dakikalık okuma ·

Bir parfümü analiz etmek

Bu derste öğreneceklerin

  • Bir parfümü 0, 15, 60 dakika, 4 saat ve ertesi gün aşamalarında düzenli gözlemlemek
  • Akorları ve koku ailesini tanımlamak
  • Kalıcılık, yayılım ve iz (sillage) kavramlarını ayırt etmek
  • Tutarlı ve okunabilir bir koklama notu yazmak
  • GC-MS gibi profesyonel analizlerin ne söyleyip ne söyleyemeyeceğini bilmek

Bir parfümü beğenmek ile onu analiz etmek farklı şeylerdir. Analiz; ne kokladığını, kokunun zamanla nasıl değiştiğini ve neden öyle koktuğunu açıklamaya çalışır. Amaç resmi nota listesini tahmin etmek değil, parfümün yapısını anlamaktır.

Analiz masası: aynı parfümün farklı saatlerde koklanan kâğıtları, saat ve not defteri. Kâğıtları zamana göre dizmek, parfümün hikâyesini tek bakışta görmeyi sağlar.
Analiz masası: aynı parfümün farklı saatlerde koklanan kâğıtları, saat ve not defteri. Kâğıtları zamana göre dizmek, parfümün hikâyesini tek bakışta görmeyi sağlar.

Hazırlık

  • Kâğıt ve cilt birlikte: Koku kâğıdı yapıyı daha temiz gösterir; cilt ise parfümün gerçek hayattaki davranışını. İkisini paralel izle.
  • Az parfüm: Bir oturumda en fazla iki ya da üç parfüm analiz et; daha fazlası burnu yorar ve notları karıştırır.
  • Kokusuz başlangıç: Cildinde losyon ya da başka bir parfüm olmasın.
  • Önyargısız ilk izlenim: İlk notlarını resmi nota listesine bakmadan yaz; karşılaştırmayı en sona bırak.

Zaman protokolü

  • 0 dk – Açılış: Sıktıktan sonra alkolün uçması için birkaç saniye bekle. İlk izlenim: narenciye, aldehitler, taze baharatlar, yeşil notalar. Parlak mı, sert mi, tatlı mı?
  • 15 dk – Geçiş: Açılış yatışıyor, kalp ortaya çıkıyor. Neyin kaybolduğunu ve neyin belirdiğini yaz; geçiş yumuşak mı, ani mi?
  • 60 dk – Kalp: Parfümün karakteri burada okunur. Koku ailesini ve ana akoru bu aşamada belirle.
  • 4 saat – Kuruma: Odunlar, misk, amber, reçine ve vanilya öne çıkar. Kalıcılık ve yayılım hakkında ilk sağlam yargıyı burada ver.
  • Ertesi gün – İz: Kâğıtta kalan, formülün en kalıcı iskeletidir: miskler, Ambroxan türü amber molekülleri, reçineler ve fiksatifler.

Yapıyı okumak: akorlar ve aileler

Parfümü tek tek notalar yerine akorlar üzerinden okumak daha verimlidir. Akor, birlikte yeni bir izlenim yaratan madde grubudur. Klasik ailelerin her biri tanınabilir bir akor iskeletine dayanır; bu iskeletleri tanıyınca bir parfümün hangi geleneğe ait olduğunu hızla görebilirsin.

Chypre

  • Bergamot açılış
  • Labdanum ve meşe yosunu dip
  • Çoğu zaman paçuli
  • İzlenim: kuru, yosunlu, zarif ve ciddi

Fougère

  • Lavanta
  • Kumarin
  • Meşe yosunu ve sardunya
  • İzlenim: aromatik, temiz, berber dükkânı

Amber (oryantal)

  • Vanilya ve benzoin
  • Labdanum ve reçineler
  • Sıklıkla baharatlar
  • İzlenim: sıcak, tatlı, sarıcı ve yoğun

Koklama tablası: klasik akorların yapı taşları

  • Bergamot: Chypre ve fougère açılışlarının parlak ışığı
  • Labdanum: Chypre ve amberin koyu, deri tonlu reçinesi
  • Meşe yosunu: Nemli orman zemini, mürekkep, hafif deniz
  • Paçuli: Topraksı, kakaomsu, koyu yaprak
  • Lavanta: Fougère'in otsu, temiz omurgası
  • Tonka fasulyesi: Kumarin kaynağı: kuru ot, badem, karamel
  • Vanilya: Amber ailesinin tatlı, kremsi kalbi
  • Benzoin: Balsamik, vanilyamsı, sıcak reçine

Performans

Kalıcılık
Parfümün ciltte ya da kâğıtta ne kadar süre algılanabildiği.
Yayılım (projeksiyon)
Kokunun tendan ne kadar uzağa ulaştığı; yakın oturan biri mi, odanın öbür ucu mu fark eder?
İz (sillage)
Parfümü süren kişi geçtikten sonra havada kalan koku izi.
Kuruma (dry down)
Açılış ve kalp sönümlendikten sonra kalan dip aşaması.
Lineer parfüm
Baştan sona belirgin bir değişim göstermeyen, benzer kokan yapı.

Performans yalnızca formüle bağlı değildir: cilt tipi, ortam sıcaklığı, sıkılan miktar ve konsantrasyon sonucu değiştirir. Kendi parfümünü bir süre sonra koklayamaman da onun bittiği anlamına gelmez; çoğu zaman sadece koku adaptasyonudur. Bu yüzden yayılımı başkasına sormak, kendi burnuna güvenmekten daha güvenilirdir.

Koklama notu yazmak

  1. Kimlik Parfümün adı, markası, yılı, konsantrasyonu ve test koşulları: kâğıt mı cilt mi, kaç sıkım, ortam sıcaklığı.
  2. Açılış İlk dakikalarda ne var? Üç ya da dört tanımlayıcıyla anlat: “parlak, acımsı, yeşil narenciye” gibi.
  3. Kalp Bir saat civarında parfümün karakterini ve ana akorunu yaz. Ailesini burada belirle.
  4. Kuruma Dört saat ve sonrasında kalan dibi tanımla; ertesi gün kâğıtta neyin kaldığını ekle.
  5. Yapı Parfüm lineer mi yoksa belirgin evrelerden mi geçiyor? Kontrast mı, uyum mu ön planda?
  6. Performans Kalıcılığı saat cinsinden, yayılımı ve izi ise “yakın, orta, güçlü” gibi basit bir ölçekle not et.
  7. Değerlendirme Neyi iyi yapıyor, neyi eksik bırakıyor? Hangi mevsime, ortama ya da kişiye uygun? Kişisel beğeniyi en sona ve ayrı yaz.

Profesyonel analiz: GC-MS

Laboratuvarda parfümler gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS) ile incelenir. Gaz kromatografisi karışımı ince bir kolon boyunca bileşenlerine ayırır; kütle spektrometresi her bileşeni parçalanma desenine göre tanımlar. Sonuç, her tepesi bir molekülü gösteren bir grafiktir: kromatogram.

Kromatografi: bir karışım, bileşenlerinin kolonda farklı hızlarda ilerlemesiyle ayrışır. Grafikteki her tepe bir molekülü, tepenin büyüklüğü ise yaklaşık miktarını gösterir.
Kromatografi: bir karışım, bileşenlerinin kolonda farklı hızlarda ilerlemesiyle ayrışır. Grafikteki her tepe bir molekülü, tepenin büyüklüğü ise yaklaşık miktarını gösterir.

GC-MS güçlü ama sınırsız değildir. Doğal ekstraktlar yüzlerce bileşen içerdiği için hangi doğal yağın kullanıldığını çıkarmak zordur; çok düşük miktarda ama çok güçlü kokan maddeler gözden kaçabilir. Bu yüzden laboratuvarlar ayrışan bileşenleri bir uzmanın kokladığı GC-olfaktometri yöntemini de kullanır. Makine neyin orada olduğunu söyler; neyin önemli olduğuna hâlâ burun karar verir.

Analiz alıştırması için parfümler

  • Mitsouko Eau de Toilette: Klasik chypre yapısı: şeftalimsi meyve tonunun yosunlu ve odunsu bir gövdeye oturuşunu saatler boyunca izle.
  • Coco Mademoiselle: Modern chypre olarak anılan yapı: narenciyeli açılıştan temiz paçuli ve misk kurumasına geçişi not et.
  • Angel: Karamelimsi tatlılık ile topraksı paçulinin çatışması; ertesi gün kâğıtta kalan izi özellikle kokla.
  • Terre d'Hermès Hermès: Az sayıda öğeyle kurulmuş berrak bir yapı: portakal-greyfurt açılışından vetiver ve mineral-odunsu kurumaya geçiş.
  • Aventus: Meyvemsi açılış ile dumanlı huş ve miskli kuruma arasındaki dengeyi; yayılımın saatler içinde nasıl azaldığını gözle.

Akılda kalsın

  • Analiz, parfümün yapısını zaman içinde gözlemlemektir; amaç nota listesini tahmin etmek değildir.
  • Sabit bir zaman protokolü (0, 15, 60 dakika, 4 saat, ertesi gün) parfümün hikâyesini karşılaştırılabilir hâle getirir.
  • Chypre, fougère ve amber gibi aileler tanınabilir akor iskeletlerine dayanır; bu iskeletleri bilmek okumayı hızlandırır.
  • Kalıcılık, yayılım ve iz farklı kavramlardır; cilt, sıcaklık, doz ve koku adaptasyonu sonucu etkiler.
  • GC-MS bir parfümün bileşenlerini ayırıp tanımlar; ama neyin kokuda önemli olduğunu belirlemek için hâlâ eğitimli bir burun gerekir.

Kaynaklar

  • Calkin, R. R. ve Jellinek, J. S. Perfumery: Practice and Principles. Wiley, 1994.
  • Sell, C. S. (ed.). The Chemistry of Fragrances: From Perfumer to Consumer. 2. baskı, Royal Society of Chemistry, 2006.
  • Turin, L. ve Sanchez, T. Perfumes: The Guide. Viking, 2008.
  • Ohloff, G., Pickenhagen, W. ve Kraft, P. Scent and Chemistry: The Molecular World of Odors. Wiley-VCH / VHCA, 2011.
  • Baser, K. H. C. ve Buchbauer, G. (ed.). Handbook of Essential Oils: Science, Technology, and Applications. CRC Press, 2010.